تخلف برخی جایگاهداران در فروش سهمیه بنزین مردم به قیمت بالاتر
برخی متصدیان جایگاه بنزین با خرید سهمیه ارزان مردم و فروش آن به نرخ رسمی، رانندگان را از استفاده از سهمیه رسمی محروم میکنند و اختلاف قیمت چشمگیری ایجاد میشود.
در برخی جایگاههای سوخت کشور، تخلفاتی رخ داده که طی آن متصدیان پیش از اتمام سهمیه رسمی روزانه دوهزار لیتر، به رانندگان اعلام میکنند سهمیه جایگاه تمام شده و آنها را به استفاده از کارتهای خریداریشده از مردم هدایت میکنند. در این روند، کارت سوخت شخصی یا تاکسی با نرخهایی کمتر از دههزار تومان خریداری شده و به همان نرخ دههزار تومان برای هر لیتر به مشتری فروخته میشود.
قیمت خرید سهمیه اول از مالکان کارت ۲۵۰۰ تومان و سهمیه دوم ۵۵۰۰ تومان محاسبه شده و اختلاف قیمت با نرخ سوم رسمی هر لیتر به ترتیب ۷۵۰۰ و ۴۵۰۰ تومان است. فرض سناریوی خرید روزانه ۶ هزار لیتر سهمیه منجر به ایجاد اختلاف قیمت و درآمد قابل توجه برای متصدی میشود، اما این رقم صرفاً یک حاشیه ناخالص فرضی است و سود خالص یا آمار کشوری نیست.
خریداران کارت از مالکان کارت میخواهند کارت را در جایگاه بگذارند و شماره تماس بدهند تا بعداً تسویه کنند. نبود مسیر شفاف برای بازخرید یا انتقال سهمیه استفادهنشده، زمینه این رانت را فراهم کرده است. ادغام سهمیههای یارانهای میتواند بخشی از اختلاف را کاهش دهد اما اختلاف نرخ سوم همچنان باقی میماند.
شرکت ملی پخش فرایند آزمایشی توکن بنزین را برای ساماندهی جایگاهها آغاز کرده که داده آن برای برنامهریزی عرضه و نظارت بر رفتار جایگاهها جمعآوری میشود. توکن بنزین به جای کارتهای اضطراری با رمز ۱۱۱۱ در حال اجراست و اگرچه زمان سراسری شدن آن مشخص نیست، اجرای آزمایشی توجیهی برای تخلف نیست. همچنین انتقال سهمیه از کارت جایگاه به کارت شخصی اخیراً در دستور کار قرار گرفته است.
رانندگان باید از این تخلف آگاه باشند و نسبت به محرومیت از سهمیه رسمی جایگاه هوشیار باشند تا با خرید سهمیه با نرخ بالاتر از سودجویی متصدی جلوگیری کنند. پیشنهادهایی مانند خرید مستقیم سهمیه مصرفنشده توسط دولت یا راهاندازی بستر شفاف و آنلاین تبادل سهمیه میتواند واسطهگری را حذف کند. شرکت ملی پخش میتواند با استفاده از دادههای توکن جلوی این تخلفات را بگیرد.