فرار خودروها و موتورسیکلت‌های پلاک تهران از معاینه فنی پایتخت

در دوم بهمن ماه سال ۱۴۰۴، رئیس ستاد معاینه فنی پایتخت بیان کرد که از میان ۳.۵ میلیون وسیله نقلیه مشمول در ۲۲ ناحیه شهر، تنها ۳۴ درصد به مراکز داخلی مراجعه می کنند و ۶۶ درصد باقی مانده برای اخذ برگه به حومه شهر یا مناطق دیگر می روند. در این میان، در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۱ میلیون و ۱۷۲ هزار و ۴۱۱ مراجعه اولیه در پایگاه های تهران به ثبت رسید و افزون بر این، در ششم آذر ماه ۱۴۰۴ مدیرکل محیط زیست شهرداری از ثبت حدود ۱.۲ میلیون مراجعه در طول سال خبر داد. به علاوه، هر ساله کمتر از یک هزار دستگاه موتور به پایگاه های پایتخت مراجعه می کنند؛ به طوری که در سال ۱۴۰۲ تنها ۸۲۳ دستگاه مراجعه داشتند که در این میان، ۶۰ درصد در تست آلودگی و ۲۰ درصد در آزمون ترمز رد شدند. تنها زمان افزایش چشمگیر مراجعه موتورسیکلت ها مربوط به طرح رایگان سال ۱۴۰۳ همراه با اهدای کلاه ایمنی بود که آمار مراجعه را تا مرز ۸ هزار و ۹۵۲ دستگاه بالا برد. در حال حاضر، ۱۴ خط ویژه بررسی فنی موتورسیکلت در پایتخت دایر است.

عامل اساسی تردد رانندگان به شهرهای پیرامونی برای اخذ معاینه، تساهل آن مراکز و امکان دستیابی غیرقانونی به برگه تأییدیه با پرداخت مبالغ گزاف از سوی دارندگان خودروهای ازکارافتاده است. پایین بودن نرخ گواهی اوراق و گرانی خودروی صفر باعث شده صاحبان وسایل نقلیه فرسوده از روند اسقاط سر باز زنند و با ترفندهای گوناگون از شهرهای اطراف تأییدیه بگیرند. فروردین ماه سال ۱۴۰۴ بود که مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران از ارسال نامه نگاری های محرمانه پیرامون تخلفات پایگاه های اطراف پایتخت خبر داد. بر اساس ماده ۶ قانون هوای پاک مصوب ۲۵ تیرماه ۱۳۹۶ و تبصره یک آن، اخذ تأییدیه فنی برای تمامی خودروها و موتورها پس از گذشت ۴ سال از زمان ساخت اجباری است و راهنمایی و رانندگی تکلیف دارد وسایل فاقد گواهی را متوقف سازد. بر اساس تبصره دو از همین ماده قانونی، پرسنل مراکزی که برخلاف ضوابط اقدام به صدور گواهی نمایند، به اشد مجازات مندرج در ماده ۵۴۰ قانون مجازات اسلامی محکوم خواهند شد. شهریور ماه ۱۴۰۴ بود که معاون وزیر صمت عنوان کرد تا آن مقطع زمانی تقریباً هیچ موتورسیکلتی از رده خارج نشده، این در حالی است که ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه موتور در تهران فرسوده به شمار می روند. در سطح کشور نیز از مجموع ۱۳ میلیون و ۶۶۴ هزار و ۲۱۱ دستگاه موتورسیکلت، تعداد ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۲۳۸ دستگاه یعنی معادل ۸۳.۴ درصد فرسوده هستند و رئیس ستاد نوسازی، تعداد موتورهای فرسوده ای را که عملاً در حال تردد هستند بین ۷ تا ۸ میلیون دستگاه تخمین زده است. هفدهم بهمن ماه سال ۱۴۰۴، رئیس پلیس راهور فراجا اعلام کرد که اجبار موتورسیکلت ها به دریافت تأییدیه فنی عملاً کارایی ندارد و بدون نوسازی ناوگان در اولویت کاری قرار نمی گیرد، چرا که ۹۱ درصد این وسایل فرسوده هستند. مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک پایتخت در فروردین ۱۴۰۴ اظهار داشت که دوربین های طرح ترافیک شماره پلاک موتورهای فاقد معاینه را ثبت می کنند اما جریمه ای برایشان منظور نمی شود، در حالی که جریمه نداشتن برگه معاینه فنی در کلانشهرها مبلغ روزانه ۱۰۰ هزار تومان است. در تیر ماه ۱۴۰۳، رئیس ستاد معاینه فنی تهران عنوان کرد که میزان آلایندگی هر موتور کاربراتوری نزدیک به ۱۳ برابر یک خودروی مجهز به استاندارد یورو ۵ است و تحقیقات انجام شده در دانشگاه شریف نشان داد که برداشتن نیمی از موتورهای کاربراتوری، غلظت ذرات معلق PM۲.۵ را در مرکز تهران بین ۸ تا ۱۱ درصد کاهش می دهد.

برای رانندگان و مالکان خودروها و موتورسیکلت‌ها، این وضعیت به معنای ضرورت رعایت قوانین و انجام معاینه فنی در مراکز معتبر است. در دوم بهمن سال ۱۴۰۴، مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران پیشنهاد داد که هر خودرو تنها در شهر محل پلاک خود مجوز بگیرد یا استانداردهای آزمون ها در سراسر کشور یکدست شود. مالکان وسایل نقلیه باید از ترفندهای غیرقانونی برای دریافت گواهی از شهرهای دیگر خودداری کرده و برای نوسازی ناوگان فرسوده خود اقدام کنند.