بررسی بحران کمبود و گرانی روغن موتور در بازار همراه با دلایل و راهکارها

مقدمه و وضعیت فعلی بازار روغن موتور

بازار این محصولات در ماه‌های اخیر با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است و بسیاری از رانندگان برای نگهداری از خودروی خود با مشکل مواجه شده‌اند. بررسی بررسی بحران کمبود روغن موتور و امکان خرید روغن موتور با قیمت دولتی نشان می‌دهد که این شرایط بر هزینه نگهداری وسایل نقلیه تأثیر مستقیمی گذاشته است. فشار سنگینی روی رانندگان و مصرف‌کنندگان افتاده است چرا که بازار روغن موتور با گرانی پنج‌برابری نسبت به نرخ رسمی و افت تولید دست‌وپنجه نرم می‌کند. برای یک راننده، این پدیده یعنی افزایش چشمگیر هزینه‌های جاری نگهداری خودرو و ضرورت برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای تعویض به موقع روغن پیش از بروز خسارت‌های مکانیکی سنگین به موتور.

بررسی‌های آماری گواهی می‌دهد سهم تخصیصی هفته‌وار به بعضی از عرضه‌کنندگان روغن‌های ایرانی از ۱۵۰ کارتن به سه کارتن سقوط کرده است. این افت شدید سهمیه توزیعی، دسترسی به این کالای مصرفی را دشوارتر کرده و صف‌های طولانی یا بازار سیاه را به وجود آورده است. چنین روندی معمولاً رانندگان را ناچار می‌کند برای یافتن کالای مورد نیاز خود وقت بیشتری صرف کنند یا هزینه‌های گزافی بپردازند.

ابعاد کمبود و بیشترین مدل‌های تحت تأثیر

بحران موجود در بازار همهٔ محصولات را به یک اندازه دربرنگرفته است. بیشترین خلأ موجود در بازار مربوط به انواع پرتقاضای 20W-50 و 10W-40 می‌شود که سهم عمده‌ای در سرویس‌دهی به ماشین‌های ساخت داخل و مسن‌تر دارند. رانندگان این خودروها برای تعویض به موقع روغن با موانع جدی روبه‌رو هستند و این امر سلامت فنی ناوگان عمومی و شخصی کشور را تهدید می‌کند.

وضعیت عرضه روغن موتورسیکلت بحرانی‌تر گزارش شده است. این موضوع معیشت راکبان موتورسیکلت‌ها را که ابزار کار روزمره آن‌هاست تحت تأثیر قرار داده و هزینه‌های نگهداری وسایل نقلیه سبک را به‌شدت بالا برده است. وقتی کالایی با چنین کاربری گسترده‌ای کمیاب می‌شود، قیمت تمام‌شده خدمات حمل‌ونقل شهری نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

دلایل اصلی کاهش تولید و جهش قیمت

کارشناسان و مسئولان صنعتی عوامل متعددی را برای این وضعیت برشمرده‌اند. به گفته علی کاظمی، رئیس انجمن پالایشگاه‌های روغن‌سازی ایران، نرخ‌های درب کارخانه تغییری نداشته ولی فعالیت دلالان بهای محصول را تا پنج‌برابر بالا برده است. به عبارت دیگر، مشکل اصلی در بخش توزیع و فعالیت دلالان شکل گرفته است که اجازه نمی‌دهد کالای تولیدی با نرخ مصوب به دست مصرف‌کننده نهایی برسد.

در همین راستا، حمید حاجی‌پور، مدیر روابط عمومی شرکت نفت بهران، بیان کرد فرآورده‌ای که با بهای مصوب یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود، تا هفت میلیون تومان در بازار به فروش می‌رسد. این اختلاف فاحش نشان‌دهنده حاشیه سود بالای واسطه‌گری در شرایط کمبود عرضه است و انگیزه دلالی را در بازار تقویت می‌کند.

افت ساخت‌وساز و تولید ریشه در مواردی چون معضلات تهیه خوراک واحدها، کُندی در تأمین ارز جهت واردات مواد افزودنی و رشد مخارج ترابری دارد. به عنوان مثال، بهای جابه‌جایی یک کانتینر از مبدأ پاکستان به کشور از حدود ۱۴۰۰ دلار به ۱۰ تا ۱۲ هزار دلار جهش پیدا کرده؛ امری که قیمت تمام‌شده متریال اولیه را به‌شدت بالا برده و خطوط ساخت را با کمبود نقدینگی و مواد شیمیایی حیاتی مواجه ساخته است.

ظرفیت تولید و نیاز واقعی کشور

نکته قابل توجه در بررسی این صنعت، مقایسه ظرفیت تولید با تقاضای بازار است. گنجایش سالانه چهار پالایشگاه عرضه‌کننده روغن پایه در کشور بالغ بر یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن است، در شرایطی که احتیاج سالیانه داخلی تقریباً ۸۰۰ هزار تن تخمین زده می‌شود. با وجود اینکه ظرفیت اسمی بالاتر از نیاز داخلی است، اما چالش‌های تأمین مواد افزودنی و مشکلات زنجیره تولید مانع از تحقق ظرفیت کامل می‌شود و این تناقض میان آمار اسمی و واقعیت بازار، خریداران را سردرگم می‌کند.

راهکارها و اقدام‌های انجام‌شده

شرکت نفت بهران جهت پاسخگویی به مطالبات خریداران و تعدیل بازار، چهار شعبه با نام «بهران پلاس» در پایتخت دایر کرده و در نظر دارد این مراکز را تا ختم سال جاری دستکم به ۵۰ شعبه در سطح کشور گسترش دهد. هدف از ایجاد این شعب، عرضه مستقیم و کاهش فاصله قیمت کارخانه تا مصرف‌کننده نهایی است تا دسترسی عمومی به کالای باکیفیت تسهیل شود.

برای پیگیری هزینه‌های مرتبط با نگهداری خودرو می‌توانید از بخش خدمات خودرو (خلافی، عوارض، بیمه) استفاده کنید و برای آگاهی از نوسانات کلی بازار نیز به صفحه قیمت روز خودرو سر بزنید.

جمع‌بندی

گرانی روغن موتور و کمبود آن در بازار ناشی از ترکیبی از مشکلات تأمین مواد اولیه، افزایش هزینه‌های لجستیک و فعالیت واسطه‌هاست. رانندگان و خریداران باید با آگاهی از نرخ‌های مصوب و استفاده از شبکه‌های توزیع مستقیم مانند شعب جدید، تلاش کنند نیاز خود را با قیمت‌های منطقی‌تری تأمین کنند و پیش از خرید، تحولات قیمت را به دقت زیر نظر داشته باشند.