بحران عمر باتری خودروهای برقی: راهکار تعویض باتری جیلی و نیو

چرا عمر باتری خودروهای برقی به بحران تبدیل می‌شود؟

با گسترش روزافزون بازار خودروهای برقی، موضوع طول عمر باتری خودروهای برقی و هزینه‌های بالای جایگزینی آن، به دغدغه‌ای جدی برای مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان تبدیل شده است. اریک لی (لی شوفو)، رئیس هیئت مدیره گروه هلدینگ جیلی، هشدار داده است که با قدیمی‌تر شدن ناوگان خودروهای برقی در چین، عدم همخوانی طول عمر این خودروها با باتری‌هایشان، به مشکلی بزرگ‌تر بدل خواهد شد. این مسئله که در «کنفرانس جهانی اینترنت ۲۰۲۶» در ووجن در تاریخ ۵ نوامبر توسط او و ویلیام لی، بنیانگذار و مدیرعامل نیو، مطرح شد، ریشه در این واقعیت دارد که جایگزینی یا تعمیر بسته‌های باتری فرسوده، بسیار پرهزینه است و می‌تواند نگهداری خودروهای قدیمی‌تر اما قابل استفاده را از نظر اقتصادی غیرمنطقی کند.

در حال حاضر به دلیل نسبتاً جوان بودن بازار خودروهای برقی، این مشکل هنوز به طور گسترده‌ای نمایان نشده است؛ اما نشانه‌های اولیه آن در بازار خودروهای دست دوم قابل مشاهده است. این موضوع پیامدهای مهمی برای ارزش آتی خودروهای برقی و نحوهٔ تصمیم‌گیری خریداران و سرمایه‌گذاران خواهد داشت. اگر راهکارهای موثری برای مدیریت این چالش پیدا نشود، ممکن است مانع بزرگی بر سر راه توسعهٔ پایدار حمل‌و‌نقل الکتریکی باشد.

تأثیر بحران باتری بر بازار خودروهای دست دوم

نگرانی‌ها دربارهٔ عمر و وضعیت باتری، هم‌اکنون بر بازار خودروهای برقی دست دوم چین تأثیر گذاشته است. ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که حدود چهار نفر از هر پنج فروشندهٔ خودروهای دست دوم در چین، خودروهای برقی با عمر بیش از پنج سال را برای فروش نمی‌پذیرند. این عدم تمایل عمدتاً به دلیل نگرانی از وضعیت سلامت باتری و هزینهٔ بالای احتمالی تعویض آن است.

ارقام انجمن فروشندگان خودرو چین نیز وضعیت نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهد؛ یک خودروی برقی سه‌ساله، حدود ۴۵ درصد از ارزش اولیهٔ خود را حفظ می‌کند. این رقم از تقریباً ۵۵ درصد در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. این کاهش قابل توجه در ارزش خودروهای دست دوم، نشان‌دهندهٔ بی‌اطمینانی و ریسکی است که خریداران نسبت به عمر مفید باقیماندهٔ باتری احساس می‌کنند. در مقایسه، یک خودروی بنزینی سه‌ساله ممکن است درصد بالاتری از ارزش خود را حفظ کند، مگر اینکه عوامل دیگری مانند روند بازار و سیاست‌های سوختی بر آن تأثیر بگذارد.

هزینه‌های گزاف تعمیر و تعویض باتری

هزینهٔ بالای تعمیر و تعویض باتری، یکی از عوامل اصلی این چالش است. بر اساس تخمین یک مهندس در مرکز خدمات Ning CATL شانگهای، هزینهٔ جایگزینی کامل یک بسته باتری معمولی حدود ۱۰۰,۰۰۰ یوان (تقریباً ۱۴,۹۸۰ دلار آمریکا) برآورد می‌شود. این مبلغ برای بسیاری از مالکان، به‌ویژه در خودروهای قدیمی‌تر، می‌تواند بیش از ارزش باقیماندهٔ خودرو باشد و آن را از نظر اقتصادی غیرمنطقی کند. هزینه‌های تعمیرات جزئی‌تر، مانند تعویض یک یا چند سلول آسیب‌دیده، نیز بین ۱۰,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ یوان (تقریباً ۱,۵۰۰ تا ۳,۰۰۰ دلار آمریکا) تخمین زده می‌شود.

اینکه یک بسته باتری می‌تواند به طور اقتصادی تعمیر شود یا خیر، به عوامل متعددی بستگی دارد: طراحی باتری، میزان آسیب دیدگی، و در دسترس بودن قطعات سازگار. طراحی‌های نوین مانند «Cell-to-Pack» یا CTP، که در آن سلول‌ها مستقیماً درون بسته باتری ادغام می‌شوند و ماژول‌های جداگانه حذف می‌شوند، می‌توانند جداسازی و تعویض سلول‌های منفرد را پیچیده‌تر و در نتیجه پرهزینه‌تر کنند. این امر در تضاد با فناوری‌های قبلی یا طراحی‌های ماژولار است که در آن تعویض ماژول‌ها می‌تواند هزینه را کاهش دهد. این پیچیدگی در نهایت هزینهٔ نگهداری را برای مالک افزایش می‌دهد و بار سنگینی بر دوش خریدار نهایی خودروی برقی دست دوم می‌گذارد.

چارچوب‌های نظارتی و استانداردهای دوام باتری

برای مدیریت بهتر این چالش، چارچوب‌های نظارتی و استانداردهای جدیدی در حال تدوین و اجرا هستند. در گذشته، سیاست یارانه‌های خودروهای انرژی جدید چین (۲۰۱۶-۲۰۲۰) که در سال ۲۰۱۵ وضع شد، از سازندگان خودروهای سواری می‌خواست حداقل هشت سال یا ۱۲۰,۰۰۰ کیلومتر پوشش گارانتی برای باتری‌های کششی ارائه دهند. این سیاست به منظور اطمینان از کیفیت اولیهٔ باتری‌ها و حمایت از خریداران بود.

با این حال، با پیشرفت فناوری و گسترش بازار، نیاز به استانداردهای جامع‌تر احساس شد. استاندارد ملی توصیه شده GB/T 46991.1-2025 از تاریخ ۱ جولای ۲۰۲۶ لازم الاجرا خواهد شد. این استاندارد الزامات مشخصی را برای دوام باتری در خودروهای سبک تعیین می‌کند و به جای تمرکز بر گارانتی، بر حفظ «وضعیت انرژی در دسترس» (SOCE) تمرکز دارد که شاخصی از ظرفیت واقعی باتری است.

معیارهای استاندارد جدید دوام باتری

استاندارد ملی جدید، برای خودروهای M1 و M2، حداقل معیارهای زیر را برای حفظ وضعیت انرژی در دسترس (SOCE) تعیین می‌کند:

• در پنج سال یا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر: حداقل ۸۲٪
• در ۱۰ سال یا ۲۰۰,۰۰۰ کیلومتر: حداقل ۷۰٪

برای خودروهای برقی با برد گواهی شده ۲۲۰ کیلومتر یا کمتر، آستانه‌های پایین‌تری در نظر گرفته شده است: ۸۰٪ در پنج سال، ۷۲٪ در هفت سال و ۶۷٪ در ۱۰ سال. مهم است بدانیم که این معیارها به دوام باتری مربوط هستند و به معنای تمدید الزامات گارانتی سال ۲۰۱۵ نیستند. استاندارد همچنین حد جداگانه‌ای ۵ درصد را برای انحراف نسبی بین SOCE نمایش داده شده در خودرو و مقدار اندازه‌گیری شده تعیین می‌کند، که به اطمینان از دقت نمایشگرهای خودرو کمک می‌کند و از سوءتفاهم‌ها در مورد ظرفیت باقیمانده باتری جلوگیری می‌کند.

تعویض باتری به عنوان راهکاری برای بحران

در پاسخ به چالش‌های عمر باتری و هزینه‌های آن، راه‌حل «تعویض باتری» (Battery Swapping) به سرعت در حال ظهور است. این روش به جای شارژ مجدد باتری یا خرید یک بستهٔ باتری کاملاً جدید، به صاحبان خودروهای سازگار امکان می‌دهد تا بسته باتری تخلیه شدهٔ خود را به سرعت با یک باتری کاملاً شارژ شده تعویض کنند. این امر زمان توقف خودرو را به حداقل می‌رساند و می‌تواند به طور بالقوه هزینهٔ اولیهٔ مالکیت را نیز کاهش دهد، زیرا ممکن است باتری به صورت جداگانه از خودرو خریداری شود یا تحت مدل اشتراکی اجاره شود.

نیو، یکی از پیشگامان این فناوری، تا ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ تعداد ۴,۱۲۶ ایستگاه تعویض باتری و ۵,۳۰۷ ایستگاه شارژ در چین راه‌اندازی کرده و بیش از ۱۲۵ میلیون عملیات تعویض باتری را تکمیل کرده است که نشان‌دهندهٔ کارایی و پذیرش این سیستم است. نیو هدفی بلندپروازانه برای راه‌اندازی ۱۰,۰۰۰ ایستگاه تعویض تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است که می‌تواند زیرساخت لازم برای گسترش این سرویس را فراهم آورد. این راهکار به طور بالقوه می‌تواند دغدغهٔ عمر باتری و هزینه‌های مربوط به آن را برای خریداران برطرف کند و به تسریع پذیرش خودروهای برقی کمک کند.

تفاوت با مدل Battery-as-a-Service (BaaS)

لازم به ذکر است که تعویض باتری با BaaS (Battery-as-a-Service) متفاوت است. در مدل BaaS، شرکت‌های ثابتی مانند Wuhan Weineng Battery Asset Co مالکیت باتری را بر عهده دارند و مشتریان هزینهٔ اشتراک جداگانه‌ای را برای استفاده از باتری پرداخت می‌کنند. این مدل می‌تواند هزینهٔ اولیهٔ خرید خودرو را کاهش دهد و مسئولیت نگهداری و تعویض باتری را از دوش مالک بردارد. در حالی که تعویض باتری بیشتر به مکانیزم فیزیکی تعویض اشاره دارد، BaaS یک مدل کسب‌وکار است که می‌تواند شامل خدمات تعویض نیز باشد، اما مالکیت باتری را از مشتری جدا می‌کند.

همکاری استراتژیک جیلی و نیو در زمینه تعویض باتری

در یک گام مهم برای توسعهٔ راهکارهای تعویض باتری، جیلی و نیو در حال گسترش همکاری خود هستند. طبق توافق ۲۸ سپتامبر، جیلی موافقت کرده است که کل کسب‌وکار Yiyi Power خود را به همراه ۶۴۰ میلیون یوان (تقریباً ۹۶ میلیون دلار آمریکا) پول نقد، در ازای ۳۰ درصد سهام در Nio Power مشارکت دهد. این همکاری یک ادغام استراتژیک است که می‌تواند به تسریع توسعه و گسترش زیرساخت‌های تعویض باتری کمک کند.

در این چارچوب، عملیات تجاری تعویض باتری Yiyi Power جیلی به طور کامل در Nio Power ادغام خواهد شد. مسئولیت جیلی توسعهٔ خودروهای سازگار با سیستم تعویض باتری خواهد بود، در حالی که Nio Power خدمات تعویض را ارائه خواهد کرد. نیو چین ۶۳.۶ درصد سهام کنترلی در Nio Power را حفظ خواهد کرد و ۳۰ درصد سهام جیلی منوط به تعدیل عملکرد عملیاتی است و می‌تواند کاهش یابد. جیلی همچنین گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری ۶۴۰ میلیون یوان دیگر دارد که می‌تواند سهام آن را به ۳۴ درصد افزایش دهد. علاوه بر این، نیو به طور جداگانه ۱۰ درصد سهام در Haohan Energy جیلی را به عنوان بخشی از همکاری گسترده‌تر خریداری خواهد کرد که نشان‌دهندهٔ تعهد عمیق‌تر هر دو شرکت به آیندهٔ مشترک است.

چالش‌های گسترش تعویض باتری

با وجود پتانسیل بالای تعویض باتری، گسترش آن در بین سازندگان خودرو نیازمند غلبه بر چالش‌های مهمی است. مهم‌ترین چالش، ایجاد استانداردهای مشترک برای ابعاد باتری، اتصالات الکتریکی، سیستم‌های خنک‌کننده و مکانیزم‌های قفل است. بدون این استانداردسازی، هر خودروساز مجبور به توسعهٔ سیستم تعویض اختصاصی خود خواهد بود که مانع از پذیرش گسترده و کاهش هزینه‌ها می‌شود. ایجاد یک اکوسیستم مشترک که در آن باتری‌های مختلف سازندگان بتوانند در ایستگاه‌های تعویض یکدیگر استفاده شوند، کلید موفقیت این راهکار در مقیاس بزرگ است و می‌تواند به یک انقلاب در نگهداری خودروهای برقی منجر شود.

جمع‌بندی: آینده عمر باتری خودروهای برقی

بحران احتمالی عمر باتری خودروهای برقی، یک واقعیت مهم است که صنعت خودرو و مصرف‌کنندگان باید با آن روبرو شوند. هزینه‌های بالای تعویض باتری و تأثیر آن بر ارزش خودروهای دست دوم، نشانه‌هایی از این چالش بزرگ هستند. با این حال، راهکارهایی مانند تعویض باتری که توسط شرکت‌هایی چون نیو و جیلی در حال توسعه است، امیدبخش هستند.

همکاری‌های استراتژیک و تدوین استانداردهای جدید می‌تواند به ایجاد یک اکوسیستم پایدار برای خودروهای برقی کمک کند و نگرانی‌های مربوط به عمر باتری را کاهش دهد. خریداران خودروهای برقی باید هنگام تصمیم‌گیری، به سیاست‌های گارانتی، استانداردهای دوام باتری و وجود زیرساخت‌های پشتیبانی (مانند ایستگاه‌های تعویض باتری) توجه ویژه داشته باشند. آیندهٔ حمل‌ونقل برقی تا حد زیادی به توانایی صنعت در حل این چالش حیاتی بستگی دارد تا بتواند تجربه‌ای بی‌دغدغه و اقتصادی را برای کاربران فراهم آورد.