افت ۳۵.۸ درصدی تولید خودرو در نیمه نخست ۱۴۰۵؛ آمار کامل خودروسازان

تولید خودروهای سواری در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ با افتی سنگین روبه‌رو شده است. از ابتدای فروردین تا پایان شهریور امسال، مجموع تولید سواری کشور به ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه رسیده؛ در حالی که خودروسازان در مدت مشابه سال گذشته ۴۶۱ هزار و ۹۹۱ دستگاه خودرو تولید کرده بودند.

به این ترتیب، طی شش ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶۵ هزار و ۵۸۲ دستگاه از تیراژ خودروهای سواری کشور کم شده و تولید نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۵.۸ درصد کاهش یافته است.

اما این افت میان همه خودروسازان به یک شکل توزیع نشده است. ایران‌خودرو نزدیک به ۲۳ درصد و سایپا بیش از ۴۵ درصد افت کرده‌اند؛ برخی مونتاژکاران بیش از نیمی از تولید خود را از دست داده‌اند و تولید مدیران خودرو تقریباً به یک‌دهم سال گذشته رسیده است.

در مقابل، چند خودروساز کوچک‌تر رشد تولید ثبت کرده‌اند، اما به دلیل تیراژ محدود، افزایش تولید آن‌ها نتوانسته کاهش شدید بازیگران بزرگ صنعت خودرو را جبران کند.

جدول آمار تولید خودروسازان در نیمه نخست ۱۴۰۵

آمار رسمی نشان می‌دهد ایران‌خودرو و سایپا به‌تنهایی ۱۱۱ هزار و ۷۸۷ دستگاه از تولید شش‌ماهه خود را از دست داده‌اند؛ رقمی که معادل حدود ۶۷.۵ درصد کل کاهش تولید خودروهای سواری کشور است.

چرا تولید خودرو در نیمه نخست ۱۴۰۵ کاهش یافت؟

کاهش ۳۵.۸ درصدی تولید به‌تنهایی علت افت تیراژ را نشان نمی‌دهد، اما بررسی آمار محصولات، چند روند مهم را آشکار می‌کند.

یکی از مهم‌ترین نشانه‌ها، افت شدید تولید خودروهای اتوماتیک است. از سوی دیگر، خودروهای دوگانه‌سوز نیز با کاهش قابل توجه تولید روبه‌رو شده‌اند و در بخش خصوصی نیز بسیاری از مونتاژکاران افتی بیش از ۵۰ درصد ثبت کرده‌اند.

مشکلات مربوط به تأمین ارز، قطعات وارداتی، مواد اولیه و حمل خارجی نیز در این دوره مطرح بوده‌اند؛ هرچند بدون انتشار آمار دقیق تخصیص ارز و ثبت سفارش هر شرکت، نمی‌توان سهم دقیق هر عامل را مشخص کرد.

تولید خودروهای اتوماتیک ۶۱ درصد کاهش یافت

یکی از مهم‌ترین تغییرات نیمه نخست سال ۱۴۰۵، افت قابل توجه تولید خودروهای اتوماتیک ایران‌خودرو و سایپا بوده است.

مجموع تولید هشت محصول اتوماتیک قابل مقایسه این دو خودروساز از ۶۵ هزار و ۹۴۷ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۲۵ هزار و ۸۲۳ دستگاه رسیده است.

این یعنی تولید خودروهای اتوماتیک مورد بررسی تقریباً ۶۱ درصد کاهش یافته است.

این خودروها شامل مدل‌هایی مانند:

• پژو ۲۰۷ اتوماتیک و پانوراما

• دنا پلاس توربو اتوماتیک

• تارا اتوماتیک

• شاهین CVT

• سهند اتوماتیک

• اطلس اتوماتیک

• ساینا اتوماتیک

هستند.

شکاف تولید خودروهای دستی و اتوماتیک

مقایسه نسخه‌های دستی و اتوماتیک یک محصول، تفاوت قابل توجهی را نشان می‌دهد.

تارا دستی در نیمه نخست سال ۵ درصد رشد تولید داشته، اما تارا اتوماتیک ۶۸ درصد کاهش را تجربه کرده است.

تولید دنا پلاس معمولی نیز افزایش یافته، در حالی که دنا پلاس توربو اتوماتیک حدود ۷۰ درصد افت تولید ثبت کرده است.

همین الگو در خانواده پژو ۲۰۷ نیز دیده می‌شود و کاهش تولید نسخه‌های اتوماتیک به‌مراتب شدیدتر از مدل‌های دستی بوده است.

این اختلاف می‌تواند پرسش‌هایی درباره شرایط تأمین گیربکس‌های اتوماتیک، قطعات الکترونیکی و مجموعه‌های وابسته به واردات ایجاد کند، هرچند آمار تولید به‌تنهایی برای اثبات علت کافی نیست.

کاهش ۴۹ درصدی تولید خودروهای دوگانه‌سوز

کاهش تولید در بخش خودروهای دوگانه‌سوز نیز قابل توجه است.

مجموع تولید سورن پلاس دوگانه‌سوز، ساینا گازسوز و سهند دوگانه‌سوز از ۱۹ هزار و ۸۹ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۹۷۶۶ دستگاه رسیده است.

به این ترتیب، تولید این سه خودرو نزدیک به ۴۹ درصد کاهش یافته است.

این کاهش در شرایطی رخ داده که توسعه خودروهای CNG همچنان یکی از راهکارهای مطرح برای کاهش مصرف بنزین در کشور است.

ایران‌خودرو؛ افت ۲۲.۹ درصدی تولید

ایران‌خودرو در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ مجموعاً ۱۹۶ هزار و ۲۱۹ دستگاه خودرو سواری تولید کرده است.

این رقم در مدت مشابه سال قبل ۲۵۴ هزار و ۵۸۱ دستگاه بود.

در نتیجه، تولید ایران‌خودرو حدود ۵۸ هزار و ۳۶۲ دستگاه کاهش یافته و افت ۲۲.۹ درصدی را ثبت کرده است.

با وجود افت کلی، وضعیت محصولات مختلف این شرکت یکسان نبوده است.

کدام محصولات ایران‌خودرو رشد کردند؟

در سبد ایران‌خودرو برخی محصولات برخلاف روند کلی شرکت افزایش تولید داشته‌اند.

تولید دنا پلاس معمولی از حدود ۱۸ هزار دستگاه به نزدیک ۲۵ هزار دستگاه رسیده است.

تارا دستی حدود ۵ درصد رشد کرده، تولید رانا پلاس از ۶۹۳۵ دستگاه به ۹۹۱۹ دستگاه افزایش یافته و ری‌را نیز از ۲۴۳۲ دستگاه به ۴۸۶۰ دستگاه رسیده است.

سقوط تولید دنا، تارا و ۲۰۷ اتوماتیک

در مقابل، محصولات اتوماتیک ایران‌خودرو وضعیت متفاوتی داشته‌اند.

تولید دنا پلاس توربو اتوماتیک از ۲۳ هزار و ۶۳۰ دستگاه به تنها ۷۰۸۶ دستگاه کاهش یافته است.

تارا اتوماتیک نیز از ۱۶ هزار و ۳۵ دستگاه به ۵۱۳۱ دستگاه رسیده و نسخه‌های اتوماتیک پژو ۲۰۷ نیز کاهش سنگینی را ثبت کرده‌اند.

تولید هایما نیز به‌شدت کاهش یافت

هایما یکی دیگر از نقاط اصلی افت تولید ایران‌خودرو بوده است.

مجموع تولید هایما S5، S7، S8 و 7X از ۱۰ هزار و ۸۱۵ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به تنها ۲۰۹۶ دستگاه در سال جاری رسیده است.

این ارقام نشان می‌دهند که کاهش تولید ایران‌خودرو تنها مربوط به عدد کل نیست و ترکیب سبد تولید این شرکت نیز به سمت محصولات دستی تغییر کرده است.

سایپا؛ افت ۴۵.۶ درصدی تولید

گروه سایپا یکی از سنگین‌ترین کاهش‌های تولید در میان خودروسازان بزرگ را تجربه کرده است.

تولید سواری این گروه در نیمه نخست سال از ۱۱۷ هزار و ۱۲۱ دستگاه به ۶۳ هزار و ۶۹۶ دستگاه کاهش یافته است.

یعنی سایپا بیش از ۵۳ هزار دستگاه از تیراژ خود را از دست داده و افت ۴۵.۶ درصدی را ثبت کرده است.

افت تولید کوییک، ساینا، اطلس و شاهین

برخلاف ایران‌خودرو، کاهش تولید سایپا میان چند محصول پرتیراژ توزیع شده است.

کوییک R پارس‌خودرو از ۲۴ هزار و ۹۲۹ دستگاه به ۷۶۷۲ دستگاه رسیده است.

تولید ساینا تقریباً نصف شده، اطلس G و GL بیش از ۷۸ درصد افت کرده و تولید شاهین CVT نیز از ۹۹۵۲ دستگاه به ۵۲۴۸ دستگاهکاهش یافته است.

تعهدات معوق؛ چالش دیگر سایپا

افت تولید تنها مسئله سایپا نیست.

تعهدات فروش این گروه از حدود ۹۲ هزار دستگاه در ابتدای سال به ۵۸ هزار دستگاه کاهش یافته و میانگین تأخیر برخی خودروها نیز از حدود ۱۲ ماه به پنج ماه رسیده است.

همزمان، نیاز نقدینگی سایپا برای تولید، زنجیره تأمین و تسویه بدهی‌های بانکی در سال ۱۴۰۵ حدود ۳۰۰ همت اعلام شده است.

به این ترتیب، سایپا در نیمه دوم سال باید همزمان تولید جاری را افزایش دهد و بخش باقی‌مانده تعهدات گذشته را نیز تحویل دهد.

کرمان موتور؛ افت ۵۱.۹ درصدی با رشد KMC Eagle

تولید کرمان موتور از ۲۴ هزار و ۵۳۰ دستگاه در نیمه نخست سال گذشته به ۱۱ هزار و ۷۹۷ دستگاه در سال جاری رسیده است.

در نتیجه، تولید این شرکت ۵۱.۹ درصد کاهش یافته است.

با این حال، KMC Eagle مسیر متفاوتی را طی کرده و تیراژ آن از ۱۹۷۴ دستگاه به ۷۶۳۷ دستگاه رسیده است.

در مقابل:

• جک J4 از ۸۳۵۱ به ۲۶۱۹ دستگاه

• KMC X5 از ۵۲۹۸ به ۹۹۲ دستگاه

• KMC J7 از ۵۱۰۰ به ۵۲۵ دستگاه

کاهش یافته‌اند و تولید KMC A5 نیز از ۲۱۶۷ دستگاه به صفر رسیده است.

در حال حاضر حدود دو سوم تولید شش‌ماهه کرمان موتور به KMC Eagle اختصاص دارد.

مدیران خودرو؛ تولید تقریباً به یک‌دهم رسید

مدیران خودرو یکی از شدیدترین کاهش‌های تولید در نیمه نخست ۱۴۰۵ را ثبت کرده است.

این شرکت تنها ۳۰۳۲ دستگاه خودرو تولید کرده، در حالی که در مدت مشابه سال قبل تولید آن ۲۹ هزار و ۶۳۴ دستگاه بود.

این اختلاف به معنای افت ۸۹.۸ درصدی تولید مدیران خودرو است.

به بیان ساده، تولید این شرکت به حدود یک‌دهم سال گذشته رسیده است.

برای مشخص شدن علت دقیق این کاهش، داده‌هایی مانند میزان ثبت سفارش، تخصیص ارز و ورود قطعات منفصله مورد نیاز است.

گروه بهمن؛ افت ۵۹.۴ درصدی تولید

گروه بهمن نیز در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ تنها ۵۹۷۰ دستگاه خودرو تولید کرده است.

تولید این گروه در دوره مشابه سال گذشته ۱۴ هزار و ۷۲۰ دستگاه بود و بنابراین افت ۵۹.۴ درصدی ثبت شده است.

حتی با حذف محصولات متوقف‌شده از مبنای مقایسه، تولید سبد قابل مقایسه این شرکت حدود ۴۳ درصد کاهش داشته است.

تولید فیدلیتی از ۷۹۵۱ دستگاه به ۳۸۵۹ دستگاه و ریسپکت از ۲۵۸۲ دستگاه به ۱۳۱۸ دستگاه کاهش یافته است.

مکث موتور و آرین پارس موتور؛ محصولات جدید کافی نبودند

مکث موتور در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ تعداد ۴۵۳۹ دستگاه خودرو تولید کرده که نسبت به ۶۴۴۰ دستگاه سال قبل، افت ۲۹.۵ درصدی را نشان می‌دهد.

آرین پارس موتور نیز با کاهش ۵۹.۱ درصدی از ۵۹۵۸ دستگاه به ۲۴۳۶ دستگاه رسیده است.

تیراژ لاماری از ۵۲۹۷ دستگاه به ۹۰۷ دستگاه کاهش یافته و محصول جدید اکو با تولید ۱۴۰۹ دستگاه وارد سبد این شرکت شده است.

محصولات جدید هر دو شرکت بخشی از افت تولید را جبران کرده‌اند، اما هنوز برای بازگرداندن تیراژ به سطح سال قبل کافی نبوده‌اند.

فردا موتور؛ سقوط ۸۴ درصدی تولید

فردا موتور در نیمه نخست سال یکی از سنگین‌ترین افت‌های تولید را ثبت کرده است.

تیراژ این شرکت از ۳۳۳۷ دستگاه به تنها ۵۳۳ دستگاه رسیده که به معنای کاهش ۸۴ درصدی است.

شرایط فردا موتور با برخی مونتاژکاران دیگر متفاوت است؛ زیرا کارخانه بروجرد این مجموعه در جریان جنگ ۱۲روزه آسیب دیده و شرکت همزمان با مشکلات تولید، با تعهدات معوق نیز روبه‌رو بوده است.

تیگارد موتور و دیار خودرو برخلاف بازار رشد کردند

در حالی که بیشتر خودروسازان کاهش تولید داشته‌اند، تیگارد موتور و دیار خودرو رشد قابل توجهی ثبت کرده‌اند.

تولید تیگارد موتور از ۱۸۶۷ دستگاه به ۴۲۸۵ دستگاه رسیده که معادل رشد حدود ۱۲۹.۵ درصدی است.

دیار خودرو نیز از ۳۴۹ دستگاه به ۱۲۵۳ دستگاه رسیده و رشد ۲۵۹ درصدی را ثبت کرده است.

با این حال، رشد درصدی این شرکت‌ها از یک پایه تولید پایین اتفاق افتاده است.

برای نمونه، افزایش تولید دیار خودرو تنها حدود ۹۰۰ دستگاه بوده، در حالی که فقط کاهش تولید ایران‌خودرو بیش از ۵۸ هزار دستگاه است.

خودروسازان بم و مانیان؛ دو مسیر متفاوت

تولید خودروسازان بم از ۲۳۵۳ دستگاه به ۹۳۶ دستگاه رسیده و ۶۰.۲ درصد کاهش یافته است.

در مقابل، مانیان خودرو تولید M-Tera را از ۷۷۰ دستگاه به ۹۳۳ دستگاه افزایش داده و رشد ۲۱.۲ درصدی ثبت کرده است.

آرتابان موتور نیز با ۴۹۸ دستگاه وارد جدول تولید شده و شتابران خودرو پرشیا تولید خود را از ۱۱۳ دستگاه به ۲۱۶ دستگاه رسانده است.

سهم ایران‌خودرو و سایپا از کل افت تولید چقدر است؟

یکی از مهم‌ترین نکات آمار نیمه نخست ۱۴۰۵، سهم بسیار بالای ایران‌خودرو و سایپا در افت کل تولید است.

این دو گروه در مجموع ۱۱۱ هزار و ۷۸۷ دستگاه کاهش تولید داشته‌اند.

از آنجا که کل کاهش تیراژ خودروهای سواری کشور ۱۶۵ هزار و ۵۸۲ دستگاه بوده، حدود ۶۷.۵ درصد کل افت تولید کشور فقط به ایران‌خودرو و سایپا مربوط می‌شود.

بنابراین هرچند برخی مونتاژکاران درصد افت بسیار بالاتری دارند، کاهش تولید دو خودروساز بزرگ بیشترین اثر را بر آمار کل صنعت گذاشته است.

چرا افت تولید مونتاژکاران شدیدتر است؟

بسیاری از خودروسازان خصوصی برای تولید محصولات خود وابستگی بیشتری به قطعات منفصله وارداتی دارند.

در نتیجه عواملی مانند:

• تأمین ارز

• ثبت سفارش

• واردات قطعات CKD

• هزینه حمل خارجی

• تأخیر در ورود قطعات

می‌توانند تأثیر بیشتری بر تیراژ این شرکت‌ها داشته باشند.

با این حال، بدون انتشار آمار دقیق شرکت‌به‌شرکت درباره تخصیص ارز و واردات قطعات، نمی‌توان افت تولید هر شرکت را به یک عامل مشخص نسبت داد.

آیا تولید خودرو در نیمه دوم ۱۴۰۵ افزایش می‌یابد؟

نیمه دوم سال برای صنعت خودرو فقط آزمون افزایش تیراژ نیست.

سایپا علاوه بر تولید جاری باید تعهدات انباشته خود را کاهش دهد، فردا موتور باید ظرفیت آسیب‌دیده تولید را احیا کند و مونتاژکاران نیز برای بازگشت به تیراژ گذشته به جریان پایدار ارز و قطعه نیاز دارند.

بنابراین وضعیت نیمه دوم سال تا حد زیادی به شرایط تأمین قطعات، نقدینگی، تخصیص ارز و توان خودروسازان در مدیریت تعهدات قبلی وابسته خواهد بود.

جمع‌بندی

آمار تولید خودرو در نیمه نخست ۱۴۰۵ تصویری کم‌رمق از صنعت خودروی کشور نشان می‌دهد.

کل تولید خودروهای سواری با افت ۳۵.۸ درصدی از ۴۶۱ هزار و ۹۹۱ دستگاه به ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه کاهش یافته است.

ایران‌خودرو افت ۲۲.۹ درصدی و سایپا کاهش ۴۵.۶ درصدی داشته‌اند و این دو شرکت به‌تنهایی بیش از دو سوم کاهش تولید سواری کشور را رقم زده‌اند.

در بخش خصوصی نیز مدیران خودرو، فردا موتور، گروه بهمن، آرین پارس موتور و کرمان موتور کاهش سنگینی را تجربه کرده‌اند.

از سوی دیگر، دو روند مهم در سطح محصولات نیز دیده می‌شود: تولید خودروهای اتوماتیک قابل مقایسه حدود ۶۱ درصد و تولید سه خودروی دوگانه‌سوز اصلی نزدیک به ۴۹ درصد کاهش یافته است.

حالا باید دید در نیمه دوم سال، خودروسازان تا چه اندازه می‌توانند با بهبود تأمین قطعه و ارز، افزایش نقدینگی و مدیریت تعهدات قبلی، بخشی از افت تولید نیمه نخست را جبران کنند.